Deel deze pagina

Verzenden

Oppervlakte natuur met overschrijding van de kritische last verzuring

Deze indicator toont de evolutie van de oppervlakte natuur in Vlaanderen waar de kritische last verzuring overschreden wordt. De oppervlakte in overschrijding wordt procentueel uitgedrukt ten opzichte van de totale oppervlakte, en er wordt een onderscheid gemaakt naar bos, heide en soortenrijk grasland.

De draagkracht van de natuur (bos, heide en soortenrijk grasland) voor atmosferische depositie wordt uitgedrukt als de kritische last. Dit is de maximaal toelaatbare depositie per eenheid van oppervlakte voor een bepaald ecosysteem zonder dat er – volgens de huidige kennis – schadelijke effecten optreden.

De kritische last verzuring is bepaald op basis van een massabalans voor potentieel zuurvormende en zuurbufferende stoffen. De kritische last verzuring beoogt de bescherming van heide en soortenrijk grasland tegen bodemverzuring en het voorkomen van wortelschade aan bossen. Voor heide en grasland komt dit overeen met een kritische pH-waarde die varieert tussen 4,3 en 6,7 naargelang bodem en vegetatie. Voor bossen komt dit neer op een kritische verhouding van basische kationen versus aluminium ionen, minstens gelijk aan 1.

De kritische last verzuring houdt rekening met het gecombineerde effect van verzurende zwavel- en stikstofdepositie. Om deze kritische last te bepalen kunnen - in toenemende mate van strengheid - verschillende criteria gehanteerd worden: bescherming van het grondwater, bescherming van bomen tegen wortelschade door aluminiumvergiftiging, behoud van het zuurbufferend vermogen van de bodem.

De depositiewaarden die in functie van deze indicator getoetst worden aan de kritische last waarden zijn berekend met het VLOPS-model versie 16. Belangrijkste wijzigingen zijn de manier waarop het landgebruik wordt meegenomen in de berekening van de droge depositiesnelheid en het gebruik van nieuwe landgebruikskaarten (aangemaakt op basis van NARA-T kaart INBO). De volledige tijdsreeks werd herrekend met de modelversie 16 en volgens de vernieuwde methode.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Modelberekeningen uitgevoerd met model Vlops versie 16

Bron: VMM (www.milieurapport.be)
Cijfers in Excel.
Maak link naar deze figuur
Open grafiek in nieuw venster

Verloop

Druk op ecosystemen daalt verder, meer inspanningen blijven nodig

Verzuring berokkent schade aan vegetatie. De biodiversiteit wordt aangetast. Bij bossen treedt wortelschade op. Per vegetatietype zijn ‘kritische lasten’ voor verzuring bepaald als schadedrempel voor verzurende depositie. Als deze depositiegrenswaarden overschreden worden, leidt dit op termijn tot schadelijke effecten op de vegetatie.

In 2013 werd de kritische last voor verzuring overschreden op 29,6 % van de totale oppervlakte terrestrische ecosystemen (bos, heide en soortenrijk grasland) in Vlaanderen. Na een drietal jaren waarin de situatie min of meer constant bleef, werd in 2013 terug een daling genoteerd (-17 % ten opzichte van 2012). De bossen en soortenrijke graslanden bleven het gevoeligst met respectievelijk 31,1 % en 30,6 % oppervlakte met overschrijding in 2013. Maar er bleven ook aanzienlijke oppervlakten heide in overschrijding (8,9 %). Het MINA-plan 4 (2011-2015) geeft als doelstelling tegen 2015 dat slechts op 20 % van de oppervlakte natuur de kritische last verzuring mag overschreden zijn. Door de aanpassingen in de depositiemodelleringen (zoals hoger beschreven bij de omschrijving van de indicator) is het niet meer mogelijk deze indicator te toetsen aan deze doelstelling.

Als Europese langetermijndoelstelling is vastgelegd dat de kritische lasten verzuring in geen enkel ecosysteem overschreden mogen worden. Bijkomende inspanningen blijven dus nodig om de emissie van verzurende stoffen naar de lucht te beperken. In sommige Natura 2000-gebieden vormen de huidige depositiewaarden een hindernis voor de instandhoudingsdoelstellingen. Om hieraan te verhelpen dienen gebiedsgericht emissiebronnen met een te grote impact op nabijgelegen natuurgebieden gereduceerd te worden.

Daling van de druk op ecosystemen in Vlaanderen leidt bovendien niet direct tot een evenredig herstel van de bodem en de biodiversiteit. Dit herstel is een zeer langzaam proces dat onder meer afhangt van de duur en de mate van de historische overschrijding.

Overschrijding afhankelijk van plaatselijke depositie, maar ook van bodemtype en aard vegetatie

De geografische spreiding bevestigt de verbetering in 2013 t.o.v. 1990, maar toont evenzeer aan dat nog heel wat ecosystemen blootgesteld blijven aan deposities hoger dan hun kritische last verzuring. De kaarten tonen ook dat de mate waarin de kritische last voor ecosystemen wordt overschreden, sterk verschilt binnen Vlaanderen. De kaarten zijn gedeeltelijk een weerspiegeling van de deposities over Vlaanderen: gebieden met hoge overschrijding zijn veelal gelegen op plaatsen met hoge deposities (zie ook indicator: Potentieel verzurende depositie). Dit geldt echter niet voor natuurgebieden waar (nog) voldoende zuurbufferende capaciteiten in de bodem aanwezig zijn of voor minder gevoelige ecosystemen. Bovendien speelt naast de grootte van de kritische last ook de bebladering en de hoogte van de vegetatie een rol. Naaldbos vangt gemiddeld meer zuurdepositie dan loofbos door zijn permanente fijne bladeren (naalden).


Meer info

Verwante indicator in het milieuthema Vermesting is Oppervlakte natuur met overschrijding kritische last vermesting

 


DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht