Deel deze pagina

Verzenden

PAK-concentratie in omgevingslucht

 

De verzamelnaam polycyclische aromatische koolwaterstoffen of PAK’s omvat honderden chemisch verwante, persistente organische polluenten, variërend in structuur en schadelijkheid.

PAK’s komen vrij bij onvolledige verbranding, zoals bijvoorbeeld door houtverbranding in kachels en open haarden, verbranding van fossiele brandstoffen (bv. verkeer), bij productie van staal en cokes, in sigarettenrook, door afvalverbranding (bv. vuurtjes in tuinen).
De PAK’s coaguleren tot of binden zich aan fijn stof in de lucht. Ze kunnen zo over grote afstanden getransporteerd worden en in het lichaam opgenomen worden door inademing. Ook via de voeding kunnen PAK’s opgenomen worden, bijvoorbeeld door het eten van verbrand voedsel of voedsel dat gefrituurd werd in te lang gebruikte frituurolie.

Na opname in ons lichaam worden sommige PAK’s afgebroken tot zeer reactieve stoffen (metabolieten) met kankerverwekkende eigenschappen. Benzo(a)pyreen (B(a)P) is één van de best gekende PAK’s en wordt gebruikt als referentie voor de totale PAK-concentratie.

De vierde Dochterrichtlijn Lucht (2004/107/EG) definieert een streefwaarde van 1,0 ng B(a)P/m3 als jaargemiddelde te bereiken sinds 31 december 2012.

Benzo(a)pyreen is door het IARC (International Agency for Research on Cancer) geklasseerd als ‘kankerverwekkend voor de mens', verschillende andere PAK’s kregen de classificatie ‘mogelijk kankerverwekkend voor de mens’.

Sinds 1995 meet VMM PAK-concentraties in omgevingslucht, in 2014 was dit in 7 meetplaatsen, waarvan 3 nieuwe (Genk, Sint-Kruis-Winkel en Berendrecht).

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

De gerapporteerde concentraties voor de jaren 2011 en 2012 werden ten opzichte van eerdere rapporteringen gecorrigeerd omwille van analyseproblemen. Vanaf 2014 werd een nieuwe bemonsteringsmethode (PM10-bemonstering) toegepast. In combinatie met de gebruikte analysemethode leidde dit tot een onderschatting van de B(a)P-concentraties, die daarom afgeleid werden uit de concentraties aan benzo(k)fluorantheen.

Bron: VMM (www.milieurapport.be)
Cijfers in Excel.
Maak link naar deze figuur
Open grafiek in nieuw venster

Verloop

Streefwaarde wordt gerespecteerd, maar gezondheidsimpact is niet verwaarloosbaar

De gemeten jaargemiddelde B(a)P-concentraties variëren tussen 2000 en 2014 van 0,08 tot 0,89 ng/m3. In 2014 werd de hoogste concentratie gemeten in de nieuwe meetplaats Sint-Kruis-Winkel (0,38 ng/m3), dit ligt een stuk onder de Europese streefwaarde van 1 ng/m3 die sinds 31 december 2012 moet gehaald worden. De laagste concentratie (0,08 ng/m3) werd gemeten in de landelijke meetplaats te Houtem.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) drukt de schadelijkheid van B(a)P uit als het aantal extra kankergevallen bij een levenslange blootstelling aan een bepaalde concentratie. Bij een levenslange blootstelling aan een B(a)P-concentratie van 1,2 ng/m3 zou er één extra kankergeval per 10 000 inwoners zijn, bij een concentratie van 0,12 ng/m3 één per 100 000 inwoners en bij 0,012 ng/m3 één per 1 000 000. Op basis van de laagste en hoogste jaargemiddelde concentraties komt dit in 2014 in Vlaanderen neer op een risico van één op 140 000 tot één op 30 000 inwoners. Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (VAZG) omschrijft deze risiconiveaus als gezondheidskundig niet verwaarloosbaar maar maatschappelijk aanvaardbaar mits beleidsmatige afweging.

 

 

Gebouwenverwarming via houtverbranding belangrijke emissiebron

In Vlaanderen is gebouwenverwarming op vaste brandstoffen (vooral hout) volgens modelberekeningen de belangrijke bron van B(a)P. Naast de nabijheid van bronnen zorgen ook stabiele weersomstandigheden met weinig verdunning of PAK-transport van buiten Vlaanderen voor hoge concentraties. Het belang van gebouwenverwarming blijkt ook uit het feit dat in de koudere maanden hogere concentraties worden gemeten dan in de zomer. In 2014 waren de mediaanconcentraties in de late herfst en de winter tot 10 keer hoger dan in de zomer. Er is een trend naar meer huishoudelijke houtverbranding in kachels, mogelijk ingegeven door het beleid rond hernieuwbare energie of de stijgende kostprijs van andere energiebronnen.

Het beleid voor PAK’s is erop gericht om de emissies en bijgevolg de concentraties te verminderen. Het Koninklijk Besluit van 12 oktober 2010 geeft in de tijd gefaseerde eisen voor huishoudelijke verwarmingsapparaten op vaste brandstof (zowel stukhout, houtpellets als steenkool) die in België nieuw op de markt gebracht worden. Het reductiebeleid bij industriële installaties bestaat uit een combinatie van nageschakelde en procesgeïntegreerde technieken door toepassing van de Best Beschikbare Technieken (BBT).

 

 

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht