Deel deze pagina

Verzenden

Emissie van dioxines naar lucht

 

 

Dioxines is een verzamelnaam voor zo’n 210 verschillende scheikundige stoffen. Tot deze groep behoren de polychloordibenzo-p-dioxines (PCDD’s) en de polychloordibenzofuranen (PCDF’s). Het zijn vlakke molecules met 2 benzeenringen, 4 chlooratomen en 1 of 2 zuurstofbruggen voor respectievelijk de PCDF en PCDD. De dirty seventeen is een groep van 17 toxische dioxines met een verschillende toxiciteit, die wordt weergegeven door de toxische equivalentiefactor of TEF. De meest toxische en meest bestudeerde dioxine is het 2,3,7,8-tetrachloordibenzo-p-dioxine (2,3,7,8-TCDD) (met TEF=1). Om rekening te houden met de verschillende toxiciteit van dioxines, wordt de totale emissie van een mengsel van dioxines uitgedrukt in g TEQ (toxicologische equivalenten). Hiervoor sommeert men de producten van de uitgestoten massa’s van alle dioxines met hun respectievelijke TEF (g TEQ = ∑(g dioxine x TEF)).

Dioxines zijn zeer persistent, weinig oplosbaar in water, wel oplosbaar in vetten en weinig vluchtig. Ze ontstaan bij onvolledige of niet-efficiënte verbranding van organisch materiaal in aanwezigheid van een chloorbron. De verbrandingsprocessen kunnen van diverse aard zijn: motoren, stookinstallaties, verwarmingstoestellen, verbranding van afval in tonnetjes en open vuren... De uitgestoten dioxines binden zich aan fijn stof in de lucht en kunnen neervallen op gewassen die als voedsel dienen voor mens en dier.

De mens neemt dioxines en PCB’s vooral op via de consumptie van dierlijke producten (bv. zuivel). De gezondheidseffecten van dioxines zijn: immuunverstoring, defecten van de neurale ontwikkeling en verstoring van de hormonale huishouding en vruchtbaarheid. 2,3,7,8-TCDD is door het IARC (International Agency for Research on Cancer) geklasseerd als ‘kankerverwekkend voor de mens'.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Gebaseerd op emissies dynamische kernset milieudata 2017 (dd. juni 2017).

Bron: VMM (www.milieurapport.be)
Cijfers in Excel.
Maak link naar deze figuur
Open grafiek in nieuw venster

Verloop

Emissie dioxines neemt geleidelijk verder af

In de jaren 90 was de dioxine-emissie een factor 10 tot 17 keer hoger dan de laatste jaren (in 1990 bedroeg de dioxine-emissie 414 gTEQ, in 1995 nog 246 g TEQ en in 2015 nog slechts 24 g TEQ). De forse emissiedaling in de jaren 90 situeert zich hoofdzakelijk bij de industriële activiteiten, dankzij drastische saneringen in de non-ferro industrie en de ijzer- en staalnijverheid.

Tussen 2000 en 2015 halveerde de emissie van dioxines in Vlaanderen nog ruimschoots. De sterkste daling werd genoteerd bij de sector energie en meer specifiek bij de afvalverbrandingsinstallaties.

Huishoudens belangrijkste bron van dioxine-emissie, afvalverbranding in open lucht neemt af

Huishoudens hebben de laatste jaren het grootste aandeel in de dioxine-emissie (69 % in 2015). 36 % van de huishoudelijke dioxine-emissie in 2015 is afkomstig van de particuliere illegale verbranding van diverse soorten afval, zoals plastic en papier maar ook tuinafval, in open vuurtjes en tonnetjes. Deze emissies nemen wel af in de tijd, in 2000 lagen ze nog bijna 4 keer hoger.

64 % van de huishoudelijke dioxine-emissie is afkomstig van de gebouwenverwarming op vaste brandstoffen (kolen maar vooral hout). Het gebruik van deze brandstoffen door huishoudens steeg tussen 2000 en 2015, en daardoor steeg ook het aandeel van deze emissie. In jaren met een zachte winter en dus een lagere verwarmingsbehoefte (zoals 2011 en 2014) ligt de dioxine-emissie door huishoudelijke verwarming lager.

Bij het stoken van behandeld hout, sloophout, multiplex en spaanplaat in zogenaamde allesbranders komen relatief gezien meer dioxines vrij dan bij verbranding van schoon droog hout. Naast de aard van het verbrande materiaal heeft ook de manier van stoken een belangrijke impact op de uitstoot. En naar verspreiding speelt mee dat de dioxine-uitstoot van huishoudens op lage hoogte gebeurt en veelal in dichtbevolkte woongebieden.

Overtuigende sensibilisatie van de bevolking, ondersteuning van een ambitieuze en kosteneffectieve productnormering op federaal en Europees niveau, en het (fiscaal) stimuleren van milieuvriendelijke technieken zijn instrumenten om de huishoudelijke uitstoot verder aan banden teleggen.

Zo zette de Vlaamse overheid in 2012 een grootschalige sensibilisatiecampagne (Stook Slim) op touw die de bevolking bewust moet maken van het vrijkomen van schadelijke stoffen bij de afvalverbranding in open vuren en de verbranding van behandeld hout in kachels voor gebouwenverwarming.

De VMM geeft sinds het najaar van 2016 een stookadvies. Dit houdt in dat een advies verspreid wordt om geen hout te verbranden als bijverwarming of voor sfeerdoeleinden op dagen met slechte luchtkwaliteit (gebaseerd op de concentratie fijn stof). Het stookadvies werkt sensibiliserend en wijst de bevolking op de bijdrage van huishoudelijke houtverbranding aan de luchtverontreiniging.

De industrie is de tweede belangrijkste bron voor dioxine-emissie  (een aandeel van 25 % in 2015) en toont een schommelend verloop tussen 2000 en 2015. Nagenoeg de volledige industriële dioxine-emissie is afkomstig van de ferro-nijverheid.

De andere sectoren hebben nauwelijks een aandeel in de dioxine-emissie (in 2015: energie: 2,6 %; transport: 2,5 %; landbouw en handel & diensten: 0,2 %). 

Meer cijfers

.pdf

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht