Deel deze pagina

Verzenden

Akkergronden met verminderde graanopbrengst door ozonblootstelling

Blootstelling aan ozon kan leiden tot opbrengstvermindering bij gecultiveerde gewassen. Om de impact van ozon op de gewassen in te schatten werd een indicator opgesteld die het percentage geeft van de akkergronden met (mogelijke) verminderde opbrengst van zomertarwe (en bij uitbreiding deze van graangewassen) in Vlaanderen. Deze indicator is afgeleid van de seizoensoverlast voor vegetatie (AOT40ppb-veg), namelijk het gesommeerd overschot boven 80 µg/m³ van de uren tussen 8 en 20u MET tijdens het groeiseizoen (mei-juli). Een overschrijding van de kritische AOT40 grenswaarde van 6 000 (µg/m³).uren houdt in dat er risico bestaat op een potentiële opbrengstvermindering van 5% of meer.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Percentage van de oppervlakte aan akkergronden met verminderde graanopbrengst van zomertarwe door ozonblootstelling (Vlaanderen, 1990-2011)

Bron: IRCEL, intergewestelijke databank lucht
Cijfers in Excel.


Verloop

Gering verlies van graanopbrengst in Vlaanderen in 2011

Voor de berekening van het percentage akkergronden waar opbrengstvermindering van graangewassen optreedt, is de AOT40ppb berekend met wegingsfactoren die de schommelingen in ozongevoeligheid in rekening brengt tijdens de verschillende groeifasen van de plant. De gebruikte wegingsfactoren zijn deze die voor tarwe in West- en Noordwest-Europa worden voorgesteld door Soja (Soja, 2000).

In 2011 was er op 17% van de Vlaamse akkergronden een significant verlies van de graanopbrengst van zomertarwe door blootstelling aan ozon.
De opbrengst van zomertarwe is sedert 1990 in de meeste jaren bij praktisch alle Vlaamse akkergronden (90% of meer) verminderd. Gunstiger jaren waren 1998, 2000, 2004, 2007, 2008, 2009 en 2011. Vooral 2007 was een uitzonderlijk goed jaar waarin slechts 1% van de Vlaamse akkergrond een opbrengstvermindering kende. Maar in recente jaren zoals 2005 en 2006 kwam alle akkergrond in aanmerking voor verminderde opbrengst (100 %). Dit ligt voornamelijk aan het feit dat de hoge ozonwaarden zich hebben voorgedaan in juli, dit wil zeggen tijdens het groeiseizoen (mei, juni, juli). In 2006 was de overlast voor de vegetatie echter veel groter dan in 2005 (zie indicator AOT40ppb-vegetatie). Het percentage van de akkergronden waar opbrengstverlies wordt geleden zegt dus niet alles over de impact van ozon op dit ecosysteem.
De AOT40 is in de Europese wetgeving opgenomen als indicator ter bescherming van de vegetatie. Het gesommeerde overschot boven een welbepaalde concentratie geeft echter niet altijd de correcte impact van ozon op de vegetatie weer. Planten die blootgesteld worden aan de hoogste ozonconcentraties lopen daarom niet noodzakelijk de hoogste schade op. Het risico op effecten van ozon op vegetatie is afhankelijk van de werkelijke ozonopname en het defensiemechanisme van de plant. Ozonopname door de huidmondjes van de plant wordt beïnvloed door verschillende parameters zoals vochtigheid, temperatuur, bodemtoestand … Om die reden wordt op Europees vlak onderzoek gedaan naar een nieuwe indicator die de impact van ozon op vegetatie kwantificeert op basis van de ozonfluxbenadering.

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht