Deel deze pagina

Verzenden

Blootstelling aan arseen: concentraties in urine van jongeren

Arseen (As) is een zwaar metaal dat van nature voorkomt in de aardkorst. Arseen(verbindingen) zijn toxisch en werden lang toegepast als chemisch bestrijdingsmiddel (o.a pesticide in de fruitteelt). Nu wordt As nog ingezet in kleine dosissen bij de behandeling van bepaalde kankers en huidziekten. Verder is As aanwezig in halfgeleiders met toepassingen in o.a. zonnecellen en als lichtgevoelige laag in kopieermachines, soms wordt As nog gebruikt als houtbeschermingsmiddel (chroom koper arsenaat of CCC hout).

Mensen worden via voeding, (drink)water en lucht blootgesteld aan As. Maar inname van stof en bodem met een verhoogde As concentratie leidt ook tot hogere blootstelling. Anorganisch As is toxischer dan organische arseenvormen (die in het menselijk lichaam ontstaan via omzetting van anorganisch As) en wordt door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) geklasseerd als kankerverwekkend voor de mens. Langdurige blootstelling via inademing leidt tot o.a. huidirritatie, blootstelling via voeding en drinkwater zorgt voor aandoeningen aan het maagdarm- en zenuwstelsel, en huidproblemen.

Deze indicator toont de concentraties van Toxisch Relevant Arseen (TRA) in urine van jongeren tijdens twee Vlaamse Humane Biomonitoringscampagnes (FLEHS II; 2007-2011 en FLEHS III; 2012-2015). Toxisch relevant As is de som van anorganisch As en twee organische metabolieten (nl. mono- en dimethylarsenaat). Het geometrisch gemiddelde (GM) wordt gebruikt als maat voor de gemiddelde blootstelling. Omdat de halfwaardetijd van As in urine vier dagen is, geeft deze indicator een idee van de recente arseenblootstelling. Trends in TRA-concentraties worden besproken aan de hand van gezondheidskundige toetsingswaarden (GTWs) afgeleid voor niet-kankereffecten (effect op de huid) en voor kankereffecten (long-, blaas- en huidkanker).

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Blootstelling aan arseen: concentraties in urine van jongeren, interpretatie op basis van niet-kankertoetsingswaarden (Vlaanderen, FLEHS II-III)

Bron: MIRA op basis van VITO



Verloop

Nog geen duidelijke afname gemiddelde arseenconcentratie

Het geometrisch gemiddelde (GM) voor arseen (TRA) in urine van jongeren lag in de derde biomonitoringscampagne (FLEHS III) 12 % lager dan in de tweede campagne (FLEHS II) (figuur 1). Verdere opvolging zal noodzakelijk zijn om te evalueren of er sprake is van een duidelijke trend, en om verder na te gaan op welke manier blootstelling aan As verloopt.

In Vlaanderen gelden voor As streefwaarden en bodemsaneringsnormen (bodem en grondwater) en richtwaarden (waterbodems). Op Europees niveau zijn er emissiegrenswaarden, migratielimieten voor As uit speelgoed, richtlijnen voor zuiverheidseisen en maximum gehalten in levensmiddelen en een regulering voor het gebruik als houtbeschermingsmiddel. Overschrijdingen van de norm (oppervlakte- en grondwater) of Europese streefwaarde (lucht) komen voor op een aantal meetplaatsen in Vlaanderen, bijvoorbeeld in regio’s met arseenrijk grondwater (kustregio) en nabij (metaal)bedrijven (regio Hoboken).

Verhoogd risico op huideffecten bij een vijfde van de deelnemers

Bij 64 % (FLEHS II) en 78 % (FLEHS III) van de deelnemers worden TRA-concentraties gemeten die onder de GTW voor effecten op de huid liggen (blauwe balken). Dit betekent dat bij deze urinaire arseenwaarden geen nadelige huideffecten verwacht worden. Omgekeerd, bij 36 % (FLEHS II) en 22 % (FLEHS III) van de deelnemers (oranje balken) stijgt het risico op huideffecten en zijn opvolging, bronnenanalyse en eventueel blootstellingsreductiemaatregelen nodig.

Extra kankerrisico van een op een miljoen inwoners bij levenslange blootstelling

Bij alle deelnemers tijdens FLEHS II en III lagen de TRA-waarden boven de bovengrens GTW (figuur 2, oranje balken). De GTW’s worden hier geformuleerd in het kader van een extra risico op long-, blaas- of huidkanker (bovenop de achtergrond door andere oorzaken) en geven het niveau aan waarbij de TRA-concentraties geassocieerd zijn met een risico van één extra kankergeval op een miljoen inwoners bij levenslange blootstelling. De bovengrens GTW is de hoogst gevonden waarde in het bereik van alle beschikbare toetsingswaarden bij verschillende wetenschappelijke instanties.  

Meer info

Alle info in deze fiche is gebaseerd op het onderzoeksrapport Ontwikkeling van milieu-indicatoren gebaseerd op Humane Biomonitoringsresultaten in Vlaanderen.  Details over de afleiding van de gezondheidskundige toetsingswaarden zijn te vinden in bijlage 2 van het rapport.

In de HBM-campagnes wordt toxisch relevant arseen TRA (= som van anorganisch arseen, monomethylarsenaat of MMA en dimethylarsenaat of DMA) gemeten. Een beperkt deel van DMA kan afkomstig zijn van het eten van vis- en visserijproducten. Daarom werd bij elke staalname (bloed, urine) bevraagd of er recentelijk vis- en visserijproducten geconsumeerd werden. De methode om TRA te bepalen werd ook aangepast tussen de verschillende HBM campagnes. In FLEHS II werd TRA als somcomponent gemeten, zonder informatie over de aparte metabolieten. In FLEHS III werd TRA berekend als de som van de apart gemeten toxische metabolieten in urine (As(III), As(V), MMA en DMA). Beide methodes zijn echter wel goed vergelijkbaar voor jongeren.

Meer cijfers

.pdf

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht