Deel deze pagina

Verzenden

Internalisering van externe kosten wegverkeer naar tijdstip en locatie

Bij de keuze van een transportmodus houdt de gebruiker vooral rekening met de private kosten: de aankoop, het onderhoud, verzekeringen, prijs van een ticket, belastingen en heffingen … Daarnaast zijn er echter nog andere kosten waar de gebruiker zich niet onmiddellijk van bewust is. Zo zijn er kosten van luchtvervuiling en klimaatverandering, kosten van congestie, ongevallen, schade aan de infrastructuur, geluidshinder … Dit zijn de externe kosten, kosten die niet door de gebruiker/vervuiler betaald worden maar door de maatschappij. De gebruiker houdt geen rekening met deze externe kosten bij de keuze tussen vervoersmodi. Wanneer er wordt gesproken van marginale externe kosten, dan zijn dit de externe kosten die elke extra voertuigkilometer met zich meebrengt. Een verdere analyse van de externe kosten voor personenvervoer en vrachtvervoer kunnen worden geraadpleegd in de indicatoren ‘Marginale externe schadekosten van personenvervoer’ en ‘Marginale externe schadekosten van vrachtvervoer’.

Maar wat is nu precies het internaliseren van marginale externe kosten? De marginale externe kosten zijn volledig geïnternaliseerd indien het bedrag dat de gebruiker via de belastingen en heffingen betaalt gelijk is aan alle marginale externe kosten die hij veroorzaakt.

Deze indicator geeft de internalisering van de marginale externe kosten weer voor wegtransport opgesplitst naar tijdstip (piek- of daluren) en plaats (stad, snelweg en andere wegen).  Voor een vergelijking tussen de internalisatie van in totaal 33 verschillende types van transportmiddelen en de evolutie in de periode 2000-2014 verwijzen we naar de indicator ‘Internalisering van externe schadekosten van transport’.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Internalisering naar wegtype en tijd per 100 vkm (2014)

Bron: Delhaye et al. (2017)
Cijfers in Excel.


Verloop

Internaliseringsgraad verschillend naar tijdstip en wegtype

Voor wegverkeer kan een onderscheid gemaakt worden naar het tijdstip (piek- versus daluren) en de plaats (snelwegen,  stadswegen en andere wegen) van verplaatsing. In 2014 waren de belastingen en heffingen per voertuigkilometer het hoogst voor een personenwagen op benzine. Uit de figuur kan worden afgeleid dat de congestiekosten zeer sterk variëren naar plaats en tijd. De externe kosten zijn het hoogst voor zowel vrachtwagens als voorpersonenwagens tijdens de spits op snelwegen. De hoge externe kosten tijdens de spits op de snelwegen worden bijna uitsluitend bepaald door de hoge congestiekosten. Tijdens de daluren op snelwegen en de spits op andere wegen zijn de externe kosten ongeveer gelijk. Ze zijn iets lager dan de externe kosten in de stad tijdens de spits. Vrachtwagens en personenwagens op diesel internaliseren op geen enkel moment hun externe kosten, personenwagens op benzine doen dit in bepaalde gevallen wel. Dit is bijvoorbeeld het geval op snelwegen in de daluren en op andere wegen (bijvoorbeeld gewestwegen) tijdens de spits. Op dat moment betaalt een personenwagen op benzine meer dan de externe kosten. 

Belastingen en heffing vrij stabiel, stijgende congestiekosten groter dan daling milieukosten

In figuur 2, 3 en 4 wordt de evolutie van de belastingen en heffingen en externe kosten van personenwagens op benzine en diesel en zware vrachtwagens weergeven. Voor alle drie de voertuigtypes zijn de belastingen en heffingen doorheen de tijd vrij stabiel. Eveneens stijgen de externe kosten op de snelwegen zowel in de piek- als in de daluren, tijdens de piekuren was de stijging van de externe kosten veel groter. De milieukosten daalden maar de stijging van de congestiekosten was veel hoger. In de spits op andere wegen en in een stedelijke omgeving daalden de externe kosten wel. De congestiekosten namen hier slechts beperkt toe, terwijl de milieukosten een sterkere daling kenden. Door de sterke stijging van de externe kosten op de snelwegen zowel in de spits als tijdens de daluren was de internaliseringsgraad hier gedaald tussen 2000 en 2014. Tijdens de spits op andere wegen en in een stedelijke omgeving is de internaliseringsgraad dan weer lichtje toegenomen. Enkel bij de personenwagens op benzine zijn de belastingen en heffingen hoger dan externe kosten en dit op snelwegen en tijdens de spits over de weergegeven periode.

Een slimme kilometerheffing, een oplossing?

Voor wegtransport zou het economisch optimaal zijn om de belastingen te differentiëren naar zowel plaats en tijd van de verplaatsing als naar het brandstoftype. De meeste belastingen op wegtransport die momenteel gedifferentieerd zijn, hangen vooral af van het brandstoftype/milieuprestatie van het voertuig. In 2016 werd met de kilometerheffing voor vrachtwagens een eerste stap gezet naar een plaats-afhankelijke heffing. De resultaten tonen echter aan dat een differentiatie naar tijd ook belangrijk is.

Meer info

Lees het volledige MIRA-rapport 'Internalisering van externe kosten van transport in Vlaanderen: actualisering 2016' (Delhaye E. et al., 2017) (pdf, 12 MB)

Andere indicatoren: 'Marginale externe schadekosten van personenvervoer' en 'Marginale externe schadekosten van goederenvervoer'

Data van het rapport: 'Data en berekeningen internalisering van externe kosten 2016' (Delhaye E. et al., 2017) (excel 3,6 MB)

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht