Deel deze pagina

Verzenden

Index voor Duurzame Economische Welvaart voor Vlaanderen

De Index voor Duurzame Economische Welvaart (ISEW, Index of Sustainable Economic Welfare) is een alternatieve indicator voor welvaart. De index meet de bijdrage van een economie in een land of een regio tot het welzijn van haar inwoners op basis van een afweging tussen de baten en de kosten van activiteiten op macroniveau.

De ISEW vertrekt van de private consumptieve uitgaven, in de veronderstelling dat deze uitgaven een goede inschatting geven van het nut dat consumenten ervaren bij het gebruik van goederen en diensten. De ISEW past deze baten vervolgens aan om te komen tot de ‘echte’ baten. De waarde van huishoudelijke arbeid en vrijwilligerswerk, de welvaartsverliezen door inkomensongelijkheid, de welvaart verhogende overheidsuitgaven en de uitgaven van defensieve aard worden in rekening gebracht. De ‘echte’ kosten van economische activiteiten hebben voornamelijk betrekking op de achteruitgang van het milieu en de uitputting van het natuurlijk kapitaal: de ISEW houdt in het bijzonder rekening met de kosten van water- en luchtverontreiniging, de kosten van klimaatverandering, aantasting van de ozonlaag en het verlies aan landbouwgrond, en de vervangingskost voor het gebruik van niet-hernieuwbare energiebronnen.

Uw eigen indicatorrapport
Voeg deze fiche toe aan uw eigen 'Indicatorrapport à la carte' door hierboven aan te klikken.
D P S I R

Figuren

Als alternatieve indicator voor welvaart meet deze index de bijdrage van een economie in een land of een regio tot het welzijn van haar inwoners op basis van een afweging tussen de baten en de kosten van activiteiten op macroniveau.

Bron: MIRA op basis van Universiteit Gent (www.milieurapport.be)
Cijfers in Excel.
Maak link naar deze figuur
Open grafiek in nieuw venster

Verloop

Andere kijk op welvaart

Het bruto binnenlands product (BBP) is een veel gebruikte maatstaf voor de welvaart van een land of regio. Steeds vaker komt er kritiek op het BBP als welvaartsindicator. Het gebruik van het BBP heeft voordelen, maar ook een aantal nadelen. Zo maakt het BBP geen onderscheid tussen activiteiten die bijdragen aan de welvaart en activiteiten die de welvaart negatief beïnvloeden, enkel naar de omvang van economische activiteiten. De Index voor Duurzame Economische Welvaart (ISEW) werd ontwikkeld als alternatief om tegemoet te komen aan deze tekortkomingen. De ISEW neemt bepaalde sociale en milieuaspecten mee in de berekening van de economische welvaart. De ISEW geeft op die manier een meer accuraat beeld van de ‘echte’ economische welvaart. Door naast de baten van economische en bepaalde andere activiteiten (bijvoorbeeld vrijwilligerswerk) ook bepaalde sociale en milieukosten expliciet in rekening te brengen, geeft de ISEW de bijdrage weer van de economie in een land of regio tot het welzijn van haar bevolking. De grootste toegevoegde waarde van de ISEW ligt er in om zijn evolutie te tonen en te duiden onder invloed van de opgenomen baten en kosten, in vergelijking met de evolutie van het BBP.

Evolutie van de economische welvaart in Vlaanderen

Tussen 1990 en 2014 steeg het BBP per capita in Vlaanderen met ongeveer 31,9 %. De ISEW per capita voor Vlaanderen nam in dezelfde periode minder snel toe, namelijk met 27,4 %. Hoewel over de hele periode deze cijfers relatief dicht bij elkaar liggen, kennen beide indices een sterk verschillend verloop. Zo nam sinds het uitbreken van de financieel-economische crisis (2008) de ISEW per capita toe met 6,7 %, terwijl het BPP per capita in Vlaanderen daalde met 4,1 %.

Het BBP per capita nam toe tot 2007 en daalde nadien met 4,4 % als gevolg van de financieel-economische crisis. De Index voor Duurzame Economische Welvaart voor Vlaanderen (gedetailleerde berekening) kende een ander verloopDe ISEW voor Vlaanderen nam toe tot het jaar 2002, om nadien terug te vallen tussen 2002 en 2006. De daling van de ISEW in deze periode werd vooral veroorzaakt door een toename van de inkomensongelijkheid in Vlaanderen. De toename van de milieukosten op lange termijn (en dan vooral deze van klimaatverandering) droeg ook bij tot deze daling van de ISEW per capita. In 2007 en 2008 steeg de ISEW per capita opnieuw; dit terwijl het BBP per capita voor Vlaanderen in 2008 licht daalde.

De sterke daling van het BBP per capita in 2009 als gevolg van de financieel-economische crisis (-4,3 %) ging gepaard met een zeer kleine daling van de ISEW per capita in datzelfde jaar. Dit was in belangrijke mate het gevolg van de daling van het gebruik van niet-hernieuwbare energiebronnen die gepaard ging met de afname van de economische activiteiten in Vlaanderen in 2009. In 2010 steeg het energiegebruik uit niet-hernieuwbare bronnen echter opnieuw door de economische heropleving, zodat de ISEW per capita in dat jaar sterk daalde (-4,5 %). De volgende jaren daalde het gebruik van niet-hernieuwbare energie verder (in totaal met 12,2 % in de periode 2010-2014), wat de stijging van de ISEW per capita tijdens deze periode in sterke mate verklaart. De ommekeer in de negatieve evolutie van de inkomensongelijkheid zorgde verder voor een daling van de welvaartsverliezen door inkomensongelijkheid. Die daling compenseerde de gestegen kosten voor energiegebruik en de uitstoot van broeikasgassen.

In 2014 stellen we een sterke stijging vast van de ISEW per capita (+ 6,2 % ten opzichte van 2013). Deze stijging kan worden toegeschreven aan (1) een toename van de waarde van huishoudelijke arbeid en vrijwilligerswerk als gevolg van een toename van de schaduwprijs, (2) een daling van de kosten van luchtvervuiling (ten gevolge van een daling van de uitstoot van fijn stof) en (3) een daling van het gebruik van niet-hernieuwbare energiebronnen (nucleaire warmte).

Inzichten voor een effectiever beleid

De economische, sociale en milieucomponenten van de ISEW bieden een breed scala aan aangrijpings- en interventiepunten voor beleidsmakers. De ISEW biedt data over en inzichten in bepaalde bredere effecten van het gevoerde beleid. Op die manier kan de ISEW bijdragen om een effectiever beleid uit te stippelen dat de economische dimensie van welzijn op een duurzame manier verhoogt.

Een beleid dat inzet op het behoud en de verbetering van de milieukwaliteit kan de ISEW positief beïnvloeden ondanks een negatief effect op korte termijn op de uitgaven van huishoudens. Een daling van bijvoorbeeld de uitstoot van broeikasgassen en een efficiënter gebruik van niet-hernieuwbare hulpbronnen zal zich uiten in een daling van de kosten van luchtvervuiling of van klimaatverandering en in een lagere totale vervangingskost voor het gebruik van niet-hernieuwbare energiebronnen. De gedaalde kosten kunnen een eventuele tijdelijke daling van de uitgaven van huishoudens compenseren binnen de ISEW. Door kosten en baten van beleidsmaatregelen samen in rekening te brengen, hanteert de ISEW een andere invalshoek bij beleidsanalyse in vergelijking met het BBP. Wanneer er enkel naar het BBP wordt gekeken, zullen zulke beleidsmaatregelen negatief geëvalueerd worden door de daling van de totale consumptie

In zijn hoedanigheid van alternatieve maat voor het opvolgen van economische prestaties (in plaats van het BBP) kan de ISEW op zijn beurt opgenomen worden in een bredere set van alternatieve indicatoren, inclusief biofysische indicatoren (bijvoorbeeld de ecologischevoetafdruk) om zo ook de (ecologische) duurzaamheid van het huidige welvaartsniveau na te gaan.

Voor tal van landen of regio’s werd de ISEW inmiddels berekend, zowel binnen (bijvoorbeeld Finland, Zweden, Italië, Griekenland…) als buiten Europa (bijvoorbeeld Chili en Thailand). De Genuine Progress Indicator (GPI), een variant van de ISEW, wordt gebruikt als alternatief voor het BBP in de VS; dit zowel op nationaal als op regionaal niveau (Maryland, Vermont, Ohio en Hawaii). In Duitsland wordt gewerkt aan de National Welfare Index (NWI), een andere variant op de ISEW.

In Vlaanderen werd de ISEW reeds opgenomen in studies rond de vergroening van de fiscaliteit (link), het reduceren van de broeikasgasuitstoot in de provincie Limburg (link) en het opstellen van een monitor voor de opvolging van vooruitgang naar een groene economie (link). Hierbij werd bestudeerd wat de impact van verschillende maatregelen is op de economische welvaart of de evolutie naar een groene economie in Vlaanderen of Limburg, en dit via zowel het BBP als de ISEW. De ISEW is ook opgenomen als één van de kernindicatoren in het Pact 2020 voor de opvolging van de doelstelling om Vlaanderen tegen 2020 te laten uitgroeien tot een competitieve, polyvalente kenniseconomie die op een duurzame manier welvaart creëert.

In onze buurlanden Frankrijk, Duitsland en Nederland geeft het verloop van de ISEW (of NWI, voor Duitsland) aan dat de economische groei niet volledig bijdraagt tot de duurzame economische ontwikkeling van het land. De afstand tussen de ISEW per capita en het BBP per capita neemt in alle buurlanden toe, al zijn er verschillen in de mate van deze toename. In Vlaanderen is er een stabilisatie in het niveau van de economische welvaart, zoals gemeten door de ISEW. Uit de studies voor onze buurlanden valt ook op dat gedurende de laatste 10 jaar de sociale en ecologische kosten van economische activiteiten sterker toenamen dan de baten van deze activiteiten. Zowel de kosten van milieudegradatie en de uitputting van natuurlijk kapitaal als de welvaartsverliezen veroorzaakt door inkomensongelijkheden namen toe in onze buurlanden.

Meer info

Lees het volledige MIRA-rapport 'De Index voor Duurzame Economische Welvaart (ISEW) voor Vlaanderen, 1990-2014' (Brent Bleys, 2016).

De index werd samengesteld voor België in 2006 in het rapport 'The Index of Sustainable Economic Welfare for Belgium 1970-2006' (Brent Bleys, 2006).

MIRA op basis van Universiteit Gent (www.milieurapport.be)
De cijfers voor België werden ook geactualiseerd in 2009  'The Index of Sustainable Economic Welfare for Belgium 1970-2009' (Brent Bleys, 2009).

DPSI-R (de verstoringsketen)

De verstoringsketen is een veelgebruikt analysekader in de internationale milieurapportering. De keten schematiseert de oorzaken tot en met de gevolgen van de milieuproblemen.

Schakel 1 Driving forces (Maatschappelijke activiteiten) de onderliggende oorzaken van de milieuproblemen (productie, consumptie, transport, recreatie, enz.)
Schakel 2 Pressure (Druk) de directe oorzaken van de verstoringen brongebruik (energie, water, ruimte, grondstoffen) emissies (lozingen naar lucht, water en bodem, afval)
Schakel 3 State (Toestand) de resulterende toestand in lucht, water en bodem
Schakel 4 Impact (Impact) een inschatting van de negatieve gevolgen van de milieukwaliteit voor mens, natuur en economie
Schakel 5 Response (Respons) het (beleids)antwoord op deze verstoringen

Indicators



DPSIR-chain

The DPSI-R chain is a frequently used analysis framework in international environmental reporting. The DPSI-R chain outlines the causes to the impacts of environmental problems.

Link 1 Driving forces the underlying causes of environmental problems (production, consumption, transportation, recreation, etc.)
Link 2 Pressure the direct causes of the disturbances from resource use (energy, water, space, materials) and emissions (discharges to air, water and soil, waste)
Link 3 State the resulting state in air, water and soil
Link 4 Impact an estimate of the negative effects of the environmental quality for man, nature and economy
Link 5 Response the (policy) response to these disturbances

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Indicatoren

positieve evolutie Positieve evolutie, met de doelstelling binnen bereik, of gunstige toestand.
onduidelijke evolutie Geen of beperkte evolutie, maar onvoldoende om de doelstelling te bereiken, of neutrale toestand.
negatieve evolutie Negatieve evolutie, verder weg van de doelstelling, of ongunstige toestand.
onvoldoende informatie beschikbaar Onvoldoende informatie.
De toekenning van smileys is geen exacte wetenschap maar veeleer een expertoordeel. Het 'oormerken' van indicatoren houdt onmiskenbaar het gevaar in van te sterke vereenvoudiging. Daarom wil de smiley de lezer vooral aanzetten om de bijhorende indicatorbeschrijving te lezen.

Terug naar overzicht